اگر چه نمونه‌هاى « تفسير به رأى » در انديشه‌ها و افكار گذشتگان ، و ديدگاه‌هاى برخى مفسران امروزى بسيار فراوان است ، اما به چند نمونه از آن در اين زمان و سپس نمونه‌هايى از تفاسير گذشته اشارتى مىرود . الف . برخى از موارد تفسير به رأى در تفسيرهاى جديد 1 . تفسير كردن بهشت و كوثر ، به لذت و ارزش علم . طنطاوى در تفسير خود مىگويد : نظر ما اين است كه حوض ( كوثر ) كنايه از علم است ، كه هر چه از آن نوشند همچنان برقرار و پايدار ماند و انواع گوهرهاى نفيس ؛ مانند درّ و ياقوت و آب شيرين‌تر از عسل در آن وجود دارد و آن حوض بىپايان ، چيزى جز شاخه‌ها و شعبه‌هاى علم نيست كه به انسان شادى مىافزايد . « 1 » 2 . تفسير نمودن داستان گاو بنى اسرائيل و كشتن آن و به سخن آمدن مقتول ، به ابزارهاى خاصى ؛ مانند دروغ‌سنج چنان كه شيخ محمد عبده در « المنار » مىگويد : بنى اسرائيل راهى براى كشف رازها ( مثل دروغ سنج امروز ) داشته‌اند ، چه بسا دم گاو را به بدن مقتول مىزده‌اند و قاتل دچار اضطراب مىشده است . و بعد چيزى هم از تورات نقل مىكند كه اين كار ميان بنى اسراييل متداول بوده است . « 2 » 3 . معنا كردن پرندگان ابابيل و انداختن سنگ‌هايى به نام سجيل ( در سورهء فيل ) به مريضى حصبه و آبله . چنان كه صاحب المنار مىگويد : اين عذاب كنايه از حصبه و آبله است و اين سوره كريمه براى ما روشن مىكند كه اين آبله و حصبه از سنگريزه‌هاى خشكى كه بر سر افراد اين لشكر باريدن گرفته است ، سرايت كرده است . او مىفزايد : مىتوان اين پرندگان را چيزى از جنس پشه يا مگس به شمار آورد كه حامل جرثومه‌هاى بعضى امراض بوده‌اند . . . و اين جانوران ريز همان چيزى است كه امروزه به آن ميكروب گويند . « 3 »

--> ( 1 ) محمد حسين ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 2 / 510 ، به نقل از : الجواهر . ( 2 ) استاد مصباح يزدى ، معارف قرآن / 470 ، به نقل از : المنار . ( 3 ) محمد حسين ذهبى التفسير و المفسرون ، ج 2 / 568 به نقل از المنار .